Mark 2,13-17

På ny er Jesus ute og går langs sjøen. Mykje folk samla seg rundt han og han underviste dei. Det teiknar seg tidleg eit mønster, Jesus forkynte og underviste i møte med folk. Men eg legg også merke til at han ser folk. Han ser den eine. Han let seg ikkje blenda av store folkemengder. Han såg den enkelte, slik som Markus fortel oss i teksten vår. Då han gjekk vidare frå stranda fekk han sjå Levi, som sat på tollbua. Jesus sa då: “Følg meg!” Tenk, Levi reiste seg og følgde han. To ord var nok til å få han til å forlata det trygge levebrødet sitt for å følgja denne mannen inn i ei uviss framtid.

Sidan var Jesus gjest i huset hans. Mange tollarar og syndarar var samla til fest og Jesus åt i lag med dei. Ikkje ein stor sak for oss, men for dei religiøse leiarane. Det var uhøyrt at ein heilag mann skulle eta, drikka og festa ilag med slike folk. Tollarane var svikarar som jobba for okkupasjonsmakta og syndarane var folk som levde umoralske liv på ulike måtar. Å eta ilag med dei var jo å assosierast med dei, ja det var på linje med å gjera pakt med dei. I dei skriftlærde sine auge var dette noko uhøyrt og usømmeleg.

Jesus høyrde kva dei skriftlærde sa seg imellom. Det stadfestar det mønsteret eg legg merke til. Jesus ser, høyrer og legg merke til folk og det dei tenkjer og seier. Han er skikkeleg vaken. Han følgjer med i det som skjer rundt han. Han levde ikkje i si eiga boble. Han såg og høyrde, han engasjerte seg i folk og kvardagen deira.

Det var ei enkel men djup sanning Jesus openberra med det han sa til dei religiøse leiarane, dei bibeltru teologane på den tida: Dei friske treng ikkje lege, men det gjer dei sjuke! Eg er komen for dei som har det vondt, dei som slit med synd, skam og utanførskap! Desse enkle orda rommar heile evangeliet. Dette er godt nytt for alle som på ein eller annan måte har det vondt og vanskeleg. Jesus bryr seg om oss som strevar og ikkje meistrar livet! Det var for oss han kom. Oss som er fattige i oss sjølv og ser at vi treng Guds nåde og hjelp. 

På ein måte kastar ikkje Jesus bort tida på dei vellukka og sjølvgode, men har viser dei nok respekt til å svara på motførestillingane deira. Det gjer inntrykk på meg å sjå korleis han møter folk.

Markus 1,40-45

Ein spedalsk mann knelte for Jesus og tigga han om å gjera han frisk: Dersom du vil, kan du gjera meg rein! Eg merka meg at han trudde at Jesus kunne, men var ikje sikker på om han ville gjera han frisk.

Eg liker reaksjonen til Jesus. Han vart fylt av inderleg medkjensle. Det er noko eg treng meir av. Det å høyra og sjå folk rundt meg og ha medkjensle med dei i deira stode. Ja, ha inderleg medkjensle.

Eg liker også at det var kort veg frå å ha medkjensle til handling. Med ein gong sa Jesus: Eg vil! Bli rein! Straks vart sjukdomen borte og mannen vart rein. For eit svar han fekk! Eg vil! Tenk, slik møter Jesus oss, til og med når vi ikkje er sikker på at han vil.

Etterpå formana Jesus mannen til ikkje å fortelja om dette underet til andre, men berre gå til prestane og få det stadfesta at han er rein og frå spedalsksjukdomen. Det slår meg at Jesus ikkje ville ha publisitet. Eg merka meg også at Jesus ville  at miraklet skulle prøvast av ekspertane og at han som hadde vorte frisk skulle få ein skikkeleg legeattest!

Mannen greidde ikkje halda underet for seg sjølv, men fortalde alle om det Jesus hadde gjort for han. Det gjorde det vanskeleg for Jesus for han vart gjenkjend alle stader og folk kom til han frå alle kantar.

Eg veit ikkje om det er noko som heiter delvis lydnad, eller om at alt som ikkje er full lydnad, er eigentleg ulydnad? Men det som slo meg er at om vi ikkje er nøye med å gjera det Jesus seier, gjer vi ting vanskeleg for han. Herre, miskunna deg over meg!

Markus 1,35-39

Dagen etterpå var Jesus tidleg oppe. Medan det enno var mørkt gjekk han ut til ein aude stad for å vera åleine i bønn. Eg merka meg at han stod veldig tidleg opp, før vanleg tid, før vanlege folk stod opp. Han gjekk for å vera åleine og be. Dette er noko svært viktig, tenkjer eg, det å vera åleine med Gud. Å stengja verden ute på ein måte, vera på ein aud plass det det ikkje skjer noko rundt deg heile tida, men du kan berre vera åleine med Gud. Vi treng alle saman ein slik plass å gå til, det kan jo vera kor som helst, men det må vera ein stad der vi kan be utan å bli forstyrra.

Så la eg merke til at Simon og dei andre læresveinane leita etter han og fann han. Dei sa at folk leita etter han og ville møta han. Jesus kunne jo hatt ei stor teneste og bygd ei stor forsamling der i byen, men Jesus hadde ein annan prioritering. Han visste kvifor han var komen, og kunne ikkje la seg styra av folk sine ønskje. Han hadde jo skikkeleg suksess i Kapernaum, denne viktige byen. Men Jesus visste kvifor han var komen. Han var sent på eit oppdrag. Han måtte prioritera. Difor sa han: Lat oss fara vidare. Vi må ikkje slå oss til ro på ein plass. Det får ikkje hjelpa at det er ein stor og viktig by. Småbyane må også få høyra. 

Eg liker dette uttrykket, småbyane, det minner meg om alle dei små bygdene, grendene og fiskeværa langs kysten i landet vårt. Dei små plassane treng også evangeliet. Eg blir oppmuntra og utfordra av dette. Dei små plassane rundt om i mitt eige fylke treng også å få besøk av Jesus. Prioriterer er slik Jesus gjorde? Går eg frå det store og synlege, til det små og uunsjåelege med evangeliet?

Kanskje eg treng å bli meir medviten om kvifor eg er her? Meir medviten kva eg er sendt for å gjera og kven eg er sendt til?

Markus 1,21-34

Jesus og læresveinane kom til Kapernaum, ein av dei større byane ved Genesaretsjøen. Då sabatten kom, gjekk dei til samlinga i synagogen. Der tok Jesus til å undervisa.

Folk var forundra over undervisninga hans. Ho var annleis enn det dei var vande med frå dei skriftlærde. Han lærte dei med autoritet i orda sine, det gjorde ikkje dei andre. Eg undrast på kvifor? Kanskje dei berre gav vidare teoriar eller kunnskap det hadde høyrt av andre, meden Jesus talte med autoritet fordi han talte ord frå Guds munn?

I synagogen var det ein mann med urein ånd. Eg får inntrykk av at han høyrde til i synagogen, han brukte å gå på møta i synagogen kvar einaste sabatt, så slik sett var han ein av dei trufaste møtegjengarane. I møte med dei myndige orda frå Jesus kunne han ikkje halda seg, sette i å ropa: “Kva vil du med oss, Jesus frå Nasaret? Er du komen for å øydeleggja oss? Eg veit kven du er: Guds heilage!” Jesus truga ånda, baud ho å teia stilt og fara ut av mannen. Ånda reiv og sleit i han før ho fór ut med eit høgt skrik. Folk vart gripne av redsle og undring, men forstod ikkje skikkeleg kva som hendte. Men dei forstod at Jesus hadde ei makt som var større enn den ureine ånda, ho måtte lyda han og gjera som han sa. Det skremde dei at eit menneske kunne ha slik makt. Ryktet om Jesus spreidde seg over heile området.

Eg merka meg at teksten seier at mannen hadde éi ånd i seg, men då ho snakka gjennom mannen, snakka ho i fleirtal, som om dei var mange, men Jesus truga ånda og ho fór ut av han. Ånda laug og gav inntrykk av å vera fleire og sterkare enn ho var. Eg merka meg også at Jesus ikkje gjekk i dialog med ånda og baud ho teia stilt. Han gjorde ikkje det som nokre folk gjer idag, å gå i dialog med den ureine ånda og godta det ho sa. 

Etter samlinga i synagogen gjekk Jesus heim til Simon og Andreas. Svigermor til Simon låg til sengs. Ho var sjuk med feber. Dette fortalde dei straks til Jesus som med ein gong gjekk rett bort til henne, tok henne i handa og reiste ho opp. Feberen sleppte henne, og ho stelte for dei. Eg merka meg at Iesus var kvikk til å møta behov, og at ho som vart frisk var kvikk til å tena!

Seinare på kvelden kom mange sjuke og folk som hadde vonde ånder til han. Heile byen samla seg. For eit oppstyr det må ha vore! Jesus lækte mange som leid av ulike sjukdomar, og dreiv ut mange vonde ånder. På ny merka eg meg at han ikkje let dei vonde åndene få tala.

Markus 1,16-20

Ein gong Jesus gjekk langs sjøen, fekk han sjå brørne Simon og Andreas. Eg stanste for dette uttrykket, han fekk sjå, for det fortel meg noko viktig om Jesus. Han såg, var vaken, følgde med. Han gjekk ikkje hovudlaus eller tankelaus gjennom livet. Han såg. Han la merke til ting. Herre, lat meg få vera vaken og sjå alt det du vil eg skal sjå i min kvardag.

Jesus såg dei. Han såg at dei var fiskarar. Han såg at dei kasta not i sjøen. Då snakka han til dei og sa: Kom og følg meg! Så skal eg gjera dokker til menneskefiskarar! På desse enkle orda gjekk dei frå alt dei hadde og følgde Jesus.

Då Jesus gjekk vidare fekk han på ny sjå nokre andre brør: Jakob og Johannes. Han kalla dei, og dei frå far sin og levebrødet sitt.

Dette gjer inntrykk på meg. Fire sterke arbeidsfolk går frå jobb og eit trygt liv for å følgja ein mann dei nett har møtt! Kva er det som skjer? Kva er det med Jesu ord og veremåte som får folk til å handla så radikalt? 

Han sa berre: kom og følg meg! Korleis kunne dei følgja ein ukjend mann? Kva forstod dei av lovnaden hans at han ville gjera dei til menneskefiskarar?

Eg la også merke til at dei gjekk frå alt, dei forlet far og jobb, for å følgja Jesus. Skal vi følgja nokon inneber det kanskje alltid at vi må forlata nokon?

Markus 1,14-14

Desse to versa inneheld mykje dynamitt, tykkjer eg. Med ein gong Johannes var sett i fengsel, kom Jesus til Galilea.

Han starta si teneste med å forkynna Guds evangelium, Godt Nytt frå Gud. Det er to sentrale ting i det evangeliet Jesus forkynte og det er to ting vi må gjera når vi får kunngjort dette Godt Nytt frå Gud.

Det første er: Tida er inne! Den tida Gud har lova skulle koma, har no endeleg kome. Ventetida er over. No er tida for oppfylling her. Desse orda må verkeleg ha vore godt nytt for dei som høyrde Jesus forkynna dette. Dei kjende dei profetiske skriftene. Dei bar på ein draum og ein lengt om at den lova tida som profetane skildra skulle koma. 

Dei profetiske skriftene til Israelsfolket hadde gjeve dette folket eit håp, ein draum om ei tid som skulle vera heilt annleis enn den vanskelege stoda dei gjekk gjennom. På Jesu tid var jo landet okkupert av Romarane. Folket venta på ein bergingsmann som skulle setja dei fri frå okkupasjonsmakta og gjera dei frie og sjølvstendige.

Så kjem Jesus med godt nytt! Dokker treng ikkje venta lenger. No er tida komen. Idag er dagen då lovnader skal oppfyllast. 

Tida er inne for meg og. Eg må gripa augneblinken. Eg treng ikkje gå å venta på noko som ligg i framtida. Tida er inne!

Det andre Jesus understreker at at Guds rike er kome nær. Då han bruker orda om Guds rike, må jo tilhøyrane fått mange assosiasjonar til orda frå profetane, om kongen og frigjeraren som skulle koma. Om tida då Gud skulle gripa inn og vera Konge. At hans gode vilje skulle råda på jorda.  Om riket som skulle gjera ende på alle andre riker og fylla heile jorda. Tankane deira må ha gått til Daniel som profeterte, eller heller kom med ei profetisk tyding på draumen til kong Nebukanesar om den store biletstøtta som representerte dei store verdensrika som skulle koma, men bli knuste av ein liten stein, ikkje kasta av ei menneskehand, men ein liten stein som råka den staselege statuen og sjølv veksa til eit stort fjell som fylte heile jorda. Tenk, tida er inne, og dette riket har kome!

Markus 1,9-13

Ein dag kom Jesus til Johannes og vart døypt av han i Jordanelva. Jesus kom til Johannes og Johannes døypte han, enkelt og greitt. Her får vi ingen av detaljane som dei andre evangelia gjer oss. Markus fokuserer på det viktigaste: Jesus vart døypt og då han steig opp av vatnet såg han himmelen opna seg og Den Heilage Ande koma over han, Anden dala ned som ei due. Då kom det ei røyst frå himmelen: “Du er Son min, som eg elskar, i deg har eg mi glede.”

Når apostelen Peter fortel om denne hendinga, seier han at Jesus fekk ære og herlegdom frå Gud, sin Far, då røysta kom frå himmelen. Før Sonen hadde starta si teneste, før han hadde gått inn i den gjerninga han var etla til, før han hadde fått gjort noko som helst, gjev Far hans ære og herlegdom til han. Far gav han si anerkjenning før han hadde teke til med tenesta si. Vi menneske er heller trege til å gje ære, sjølv til folk som i eit langt liv i trufast teneste har vist at dei fortener ære. Far gav ære til Sonen sin fordi han hadde tillit til han og såg kva som budde i han. Gud æra det Jesus var, før gjerningane viste kven han var.

Kjære Gud, hjelp meg å sjå menneske eg møter i dag slik dei er, for det dei er, skapte i ditt bilete, jamvel om eg ikkje kjenner livet og gjerningane deira. Er dei “eit godt tre” vil dei før eller seinare bera god frukt! Lat meg få sjå det gode i menneska før dei får sjansen til å visa ved gjerningane sine kor gode dei er.

I 1,12 la eg merke til dette litle ordet “straks”. Med ein gong Anden hadde kome over han, straks dreiv Anden han ut i øydemarka der han i førti dagar vart freista av Satan. Straks etter at han hadde fått ære og herlegdom og Anden var komen ned over han, møtte han freistinga. Ikkje berre møtte han Freistaren, det var Anden som dreiv han ut i øydemarka for å møta Freistinga. Det er underleg å tenkja på. Han hadde vorte døypt i vatn, Anden hadde kome over han, han hadde fått ære og anerkjenning frå sin himmelske Far, og straks vart han ført ut i øydemarka der han heldt til mellom dei ville dyra og vart freista av Satan. Men etter freistinga eller var det medan freistinga pågjekk at englane tente han? Markus forklarer ikkje dette, men det gjer Matteus.

Kva kan vi oppdaga dersom vi sluttar å skunda oss gjennom Bibelen og i staden vandrar sakte saman med Jesus gjennom Markusevangeliet?

Bli med meg på ei dagleg reise gjennom Markus. Vi skal gå inn i forteljingane, lytta til Jesus, sjå kva han gjer og oppdaga kva evangeliet om Guds rike betyr for livet vårt i dag.Markusevangeliet

Eg plar ofte råda nye kristne til å begynna med Markusevangeliet når dei skal ta til med bibellesinga si. Markus er ein god plass å starta, tykkjer eg. Det er det kortaste evangeliet. Det er mange korte avsnittt, og det skjer mykje heile tida. Det er mykje handling og lite teori. Jesu liv og gjerning er det sentrale. Det er ein fortetta, rett på forteljarstil og ikkje mykje utanomsnakk. Det er ein god plass å starta vandringa med JESUS.

Døyparen Johannes ryddar veg

Mark 1,1-8

Den første setninga fangar meg:

Markus startar med å seia: Dette er godt nytt om Jesus Messias, Guds Son. Det begynte akkurat slik som profeten Jesaja hadde skrive. Evangeliet begynte i samsvar med profetordet, slik Gud frå æva av hadde planlagd. Alt Gud tidlegare hadde gjort og sagt, peika fram mot dette: Godt nytt om Jesus Kristus. Profetane har profetert om Kristus og no har det vorte godt nytt, for han som skulle koma har kome. Guds plan har lange linjer tilbake til opphavet for verda, men det er ikkje berre gode ønskje, men noko som har vorte røyndom.

Jesaja profeterte om ein bodberar som skulle gå føre Messias. Han skulle rydda veg for han. 

Slik stod døyparen Johannes fram, som ei oppfylling av profetordet. NLT seier at denne bodberaren var døyparen Johannes. Han var i øydemarka. Ein underleg stad å starta ei så viktig teneste. Han forkynte at folk skulle bli døypt for å visa at dei hadde vendt om frå syndene sine og vendt seg til Gud så dei kunne få tilgjeving. 

Eg legg merke til at Johannes døypte folk i Jordanelva og ikkje med vatn frå elva. Å døypa i vatn inneber å bli dukka heilt under i vatnet. Det er stor skilnad på å døypa i eller døypa med.

Eg legg også merke til at Johannes skilde seg ut i måten han kledde seg på og i måten han åt. Ei grov kamelkappe med belte og grashopper og villhonning som mat. Ei spesiell framtoning og diet, men ikkje til hinder for gjerninga si.

Matteus fortel at døyparen Johannes forkynte at Himmelriket hadde kome nær, men Markus seier at han forkynte at det skulle koma ein etter han, som var sterkare eller større enn han. Johannes sa at han ikkje ein gong var verdig til å bøya seg ned som ein slave for å løysa sandalreima hans. Så liten og uverdig kjende han seg i forhold til han som skulle koma etter han og som Johannes skulle rydda veg for.

Eg legg merke til at det som gjorde Jesus sterkare og større enn døyparen Johannes var at Johannes berre døypte folk i vatn, men Jesus skulle døypa i Den Heilage Ande. Johannes forklarar ikkje kva denne dåpen i Den Heilage Ande som Jesus kjem med inneber, det er denne dåpen i Anden som er den store skilnaden mellom Jesus og Johannes, og kanskje det også er den store skilnaden mellom den gamle og nye pakt? Dette får vi kanskje læra meir om seinare i Markus evangeliet?

Så legg eg merke til at NLT i 1,5 seier at døypte dei i Jordanelva, medan han i 1,8 seier han døyper med vatn og at Jesus skal døypa med Den Heilage Ande. Men her gjer NLT noko som ikkje norske biblar gjer. Han har ei stjerne bak med og ei fotnote som seier: eller i. Den greske preposisjonen kan jo omsetjast med både med og i, alt etter om det handlar om middelet eller lokasjonen. Samanhengen er jo tydeleg på at Jordanelva er lokasjonen folk blir døypte og dukka under i. Då tyder det på at dei som seier “med” tenkjer på barnedåp, der vatnet er middelet, for barnet får vatn aust over hovudet sitt.

Men profetien til Jesaja om å rydda veg for Herren, vil ikkje sleppa meg. Kanskje det er slik at vi også er kalla til å rydda veg for Herren? Å vera ei røyst som roper? Å skapa rørsle mot Jesus og gjera det lett for folk å finna han?

Då eg las Matteus 27 i dag var det to ting som stanste meg. 

Eg les fortida i den nye NLT Bibelen med store bokstavar som eg kjøpte i India i mars. Då var det eit uttrykk i vers 29 som stanste meg. Det stod at dei gav Jesus ein “reed stick”, medan det på norsk står at dei gav han ein kjepp. Eg fekk ei kjensla av at det er ikkje heilt det same, så etter bibellesinga stilte eg eit spørsmål til KI:

I Matt 27,29 seier NLT at dei gav Jesus ein Reed stick – på norsk kjepp – kva slags kjepp er ein reed stick?

Ein “reed stick” er ikkje ein vanleg trekjepp. Det er ein røyrstav, altså ein lang og nokså stiv stengel frå ei røyrplante, omtrent som eit kraftig siv.

I Matt 27,29 bruker den greske teksten ordet κάλαμος (kalamos). Det kan tyda røyr, siv, røyrstav eller ein stav laga av slikt røyr. Soldatane gav Jesus denne i høgre handa som ein del av den hånlege kongeframstillinga: tornekruna skulle vera krone, den skarlaksraude kappa kongekappe, og røyrstaven skulle førestilla eit kongesepter. Etterpå tok dei røyrstaven frå han og slo han i hovudet med han (Matt 27,30).

Difor synest eg «kjepp» er litt misvisande, fordi vi lett ser for oss ein solid trestokk. Eg ville heller omsett:

«Dei sette ei krone av tornar på hovudet hans og gav han ein røyrstav i høgre handa.»

Eller, dersom teksten skal vera særleg lett å forstå:

«…og gav han ein stav av røyr som eit septer i høgre handa.»

Det interessante er at dette gjer hånen endå tydelegare: Jesus blir utkledd som konge, men alt er ein parodi på kongsmakta. Tornekruna er krona, kappa er kongekappa, og den enkle røyrstaven er septeret. Likevel seier Matteus, midt i hånen, noko djupare enn soldatane sjølve forstår: Han dei hånar som konge, er verkeleg Kongen.

Det var ei flott forklaring, tykte eg.

Men det som på gjorde sterkast inntrykk i dette kapitellet var: “Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?”

Eg har følt meg forlaten og åleine mange gonger, men om eg verkeleg har vore forlaten, veit eg ikkje. Men når eg les desse orda av Jesu, at han ropte det ut der han hang på korset, mellom himmel og jord, forlaten av menneske og forlaten av sin eigen Far, heilt åleine, då skjer det meg i hjartet. Det som eg får ei lita aning av den useielege smerta og desperasjonen han opplever. Smerta i orda hans er for meg ufatteleg.

At eit menneske blir forlaten av andre menneske, er vondt og vanskeleg å gå gjennom. Men dette er ein heilt annan dimensjon. Eg finn ikkje ord for å skildra det Jesus gjekk gjennom i denne evige augneblinken. Guds Son blir forlaten av Far, Den Allmektige Skaparen. Eg forstår ikkje at det går an. Frå æve til æve er Gud éin, og samstundes tre, Far, Son og Heilage Ande, éin sann, udeleleg Gud som alltid har eksistert som tre i éin og éin i tre. 

Stort er korsets mysterium. Guds eigen, einborne, evige Son, blir forlaten av den evige Far. Sonen har frå opphavet vore saman med Anden og Far i den evige treeininga. Han har aldri vore åleine. Frimodig sa han til læresveinane at han ikkje var åleine, for Far som hadde sendt han var med han. Men kva skjer på korset? Ofrar Gud seg sjølv for å setja menneske fri frå slaveriet under synda? Går Treeininga i oppløysing? Er det den treeininge Gud som døyr når Sonen blir forlaten? Herre, miskunna deg over meg og spørsmåla mine! Éin dåre kan spørja meir enn ti vise kan svara!

Det riv meg i hjartet å tenkja på den forverdelege augneblinken, då Sonen roper i smerte: Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?

Stor er mysteriet i trua vår!